Τι θέλει να μας πει το σώμα μας;

   Το σώμα μας αποτελεί έναν «καθρέφτη» του εσωτερικού μας κόσμου. Καθημερινά μας στέλνει «μηνύματα», τα οποία αν αξιοποιήσουμε κατάλληλα μπορούμε να αναγνωρίσουμε προβλήματα ή προειδοποιητικά σημάδια, προλαμβάνοντας καταστάσεις, ενώ η σωματοποίηση είναι ο τρόπος του σώματός μας να «μιλήσει» όταν τα συναισθήματά μας δεν αναγνωρίζονται, δεν εκφράζονται ή καταπιέζονται. Η σωματοποίηση είναι η ψυχολογική διαδικασία κατά την οποία η συναισθηματική δυσφορία εκδηλώνεται ως σωματικά συμπτώματα χωρίς οργανική αιτία. Έτσι, πολύ συχνά, όταν απωθούμε συναισθήματα ή βιώνουμε κάποιο τραυματικό γεγονός (π.χ. θάνατος προσφιλούς προσώπου, χωρισμός, απώλεια εργασίας) ή στρες, το σώμα μας βρίσκει τρόπο να τα «αποθηκεύσει», δημιουργώντας εντάσεις, πόνους ή δυσφορία.

   Σωματοποίηση δεν σημαίνει ότι τα συμπτώματα είναι «φανταστικά» ή ψεύτικα αλλά ότι είναι απολύτως πραγματικά. Τα άτομα βιώνουν αληθινό πόνο, η ρίζα του οποίου δεν είναι κάποιο παθολογικό πρόβλημα αλλά τα συναισθήματα.

   Η έννοια της σωματοποίησης των συναισθημάτων υπάρχει εδώ και πολλούς αιώνες, με τις ρίζες της να εντοπίζονται στην αρχαιότητα: από τον Ιπποκράτη, τον πατέρα της ιατρικής, που θεώρησε ότι οι σωματικές ασθένειες ήταν συνδεδεμένες με τους τέσσερις χυμούς του σώματος (αίμα, φλέγμα, κίτρινη χολή και μαύρη χολή) και ότι μια ανισορροπία μεταξύ τους μπορούσε να προκαλέσει σωματικά και ψυχικά προβλήματα μέχρι την παραδοσιακή κινέζικη ιατρική, σύμφωνα με την οποία η συναισθηματική ανισορροπία είναι αιτία σωματικών προβλημάτων. Παρόλο που σε αυτές τις θεωρίες και πρακτικές δεν υπήρχε ο όρος «σωματοποίηση», η ιδέα της σύνδεσης μεταξύ σώματος και συναισθημάτων ήταν παρούσα και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιατρικής και της ψυχολογίας στο πέρασμα του χρόνου.

   Πολυάριθμες έρευνες έχουν ασχοληθεί με τη σωματοποίηση του άγχους, της θλίψης και γενικότερα των αρνητικών ή συσσωρευμένων συναισθημάτων. Υπάρχουν μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο συγκεκριμένα συναισθήματα εκδηλώνονται σε διαφορετικά σημεία του σώματος. Η ένταση, ο καταπιεσμένος θυμός και η συναισθηματική υπερφόρτωση αποτελούν μία από τις πιο συνηθισμένες αιτίες πονοκεφάλου και ημικρανίας λόγω της ακούσιας σύσπασης των μυών. Πολλές φορές ο πόνος στον αυχένα πυροδοτείται ή επιδεινώνεται από την καθημερινή πίεση, την αναστάτωση και το συσσωρευμένο στρες. Η στενοχώρια, το έντονο άγχος και η εσωτερική σύγκρουση επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία του επιδερμικού φραγμού, πυροδοτώντας ή επιδεινώνοντας δερματικές καταστάσεις, όπως ακμή, ατοπική δερματίτιδα, αλλεργίες, έκζεμα, ψωρίαση. Η πίκρα, η νευρικότητα και η ανησυχία είναι κοινές αιτίες στομαχικών και γαστρεντερικών διαταραχών, από πόνο –το γνωστό σε όλους μας «σφίξιμο» στο στομάχι- μέχρι συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου. Η καρδιά είναι, επίσης, ένα όργανο του σώματος που επιβαρύνεται σοβαρά από το χρόνιο άγχος, το φόβο, την ανασφάλεια και τη συναισθηματική φόρτιση, αφού προκαλείται έκκριση ορμονών που αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση, κάνοντας το άτομο επιρρεπές σε καρδιαγγειακές παθήσεις.

   Οι γρήγοροι και απαιτητικοί ρυθμοί της σύγχρονης ζωής συνοδεύονται, αναπόφευκτα, από πίεση, ευερεθιστότητα, κούραση, μετατρέποντας τη διαχείριση των συναισθημάτων σε πρόκληση. Πώς, όμως, μπορούμε να εξασφαλίσουμε εσωτερική ηρεμία και ισορροπημένη καθημερινότητα, αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά αλλά και αποτρέποντας ψυχοσωματικές εκδηλώσεις;

• Υγιής έκφραση συναισθημάτων. Η αναστολή έκφρασης των συναισθημάτων στις προσωπικές σχέσεις ή το οικογενειακό ή επαγγελματικό περιβάλλον και η συνακόλουθη συσσώρευση συναισθηματικής έντασης προκαλούν σωματικά ενοχλήματα, ενώ η εξωτερίκευση των όσων μας απασχολούν αποτρέπει την «παγίδευσή» τους στο σώμα. Επομένως, μην μπλοκάρετε τα συναισθήματά σας, αντίθετα εκδηλώστε τα με υγιή τρόπο, που σημαίνει αναγνώριση, αποδοχή και επικοινωνία του εσωτερικού σας κόσμου χωρίς να καταπιέζετε αυτό που νιώθετε, χωρίς να επικρίνετε τον εαυτό σας και χωρίς, βέβαια, να γίνεστε επιθετικοί προς τους γύρω σας.
• Διαχείριση του άγχους. Η καθημερινή εφαρμογή τεχνικών χαλάρωσης και η αφιέρωση χρόνου για ενασχόληση με δραστηριότητες που σας ευχαριστούν αποτελούν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης του άγχους. Σε αυτό θα συμβάλλει, επίσης, η ένταξη της σωματικής άσκησης στην καθημερινότητά σας, που μειώνει την κορτιζόλη (ορμόνη του στρες) και απελευθερώνει τις ενδορφίνες, γνωστές και ως ορμόνες της ευτυχίας.
• Ξεκούραση. Όσο σημαντική είναι η δραστηριότητα άλλο τόσο είναι και η ξεκούραση για την…«επαναφόρτιση» του σώματος, την αποκατάσταση των αποθεμάτων ενέργειάς του και την αποφυγή της συναισθηματικής εξάντλησης (burnout). Επιτρέψτε στον εαυτό σας διαλείμματα ανάμεσα στις καθημερινές υποχρεώσεις για να ξεκουράζετε το σώμα σας και μην ξεχνάτε ότι αναπόσπαστο μέρος της φροντίδας του εαυτού είναι η επαρκής ενυδάτωση και ο ποιοτικός ύπνος.
• Οριοθέτηση. Μην διστάζετε να πείτε «όχι» σε υποχρεώσεις που σας επιβαρύνουν, υιοθετώντας, παράλληλα, την ψηφιακή αποτοξίνωση, δηλαδή περιορισμό της χρήσης οθονών στο απολύτως αναγκαίο. Θέτοντας όρια συμβάλλετε στη μείωση της πίεσης, τη δημιουργία χώρου για ουσιαστική φροντίδα του εαυτού και την προστασία της ψυχικής σας υγείας.
• Υγιεινές διατροφικές επιλογές και συνήθειες. Πολλές έρευνες έχουν αναδείξει την αμφίδρομη σχέση διατροφής και συναισθημάτων, δηλαδή το γεγονός ότι η διατροφή έχει τη δύναμη να επηρεάσει τα συναισθήματά μας αλλά και ότι η συναισθηματική μας κατάσταση επηρεάζει τις διατροφικές μας συμπεριφορές. Υπάρχουν τροφές που αυξάνουν τη σεροτονίνη στον οργανισμό, ενισχύοντας τη διάθεσή μας. Η κατανάλωσή τους –σύμφωνα και με τις οδηγίες ειδικών της διατροφής- σε συνδυασμό με την αντιμετώπιση διατροφικών ελλείψεων και γενικότερα η βελτίωση της ποιότητας διατροφής βοηθούν σημαντικά τη συναισθηματική μας ευεξία.
• Εξάσκηση της αποδοχής και της ευγνωμοσύνης. Αναγνωρίστε τις καταστάσεις που είναι πέρα από τον έλεγχό σας και αποδεχθείτε τες. Παράλληλα, είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι η ευγνωμοσύνη για καταστάσεις, σχέσεις, αγαθά που έχουμε στη ζωή μας –συνειδητοποιώντας ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο και αυτονόητο- ενισχύει την αισιοδοξία, τη ζωτικότητα και το ανοσοποιητικό σύστημα.
• Ιατρικός έλεγχος. Αν βιώνετε σωματικά συμπτώματα που σας προκαλούν έντονη δυσφορία και εμπόδια στην καθημερινότητα, επηρεάζοντας τη λειτουργικότητά σας, συνεργαστείτε με τον οικογενειακό σας γιατρό κάνοντας ιατρικές εξετάσεις προκειμένου να αποκλείσετε παθολογικά προβλήματα.
• Αν δεν μπορείτε να διαχειριστείτε μόνοι σας αρνητικές σκέψεις ή χρόνιο άγχος που πυροδοτούν τη σωματοποίηση, ζητήστε βοήθεια από ειδικούς της ψυχικής υγείας για να βρείτε στοχευμένες στρατηγικές και εξατομικευμένους, αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων.

   Κατανοώντας τη σύνδεση μεταξύ συναισθημάτων και σωματικής υγείας και αλλάζοντας τον τρόπο ζωής μας όλοι μπορούμε να διατηρήσουμε  μια υγιή σχέση με τα συναισθήματά μας ώστε να αποφεύγουμε τη σωματοποίησή τους, δηλαδή την εκδήλωσή τους ως πόνους ή ασθένειες.